Κυριακή, 13 Μαΐου 2012

Απαρέμφατο και μετοχή: συντακτική αναγνώριση (Α' Γυμνασίου)


Μην ξεχνάτε σε σχέση με το απαρέμφατο και στη μετοχή
Το απαρέμφατο το αναγνωρίζουμε α’ ως όνομα
                                                   (συντ. ρόλος –
                                                   τελ. [να] ή ειδ. [ότι] απαρ.)
                                                 και
                                                 β’ ως ρήμα
                                                 (Υ στο απαρ.
                                                – σε ονομ. [ταυτοπροσωπία]
                                                -σε αιτ. [ετεροπροσωπία])
π.χ. φασὶ εἶναι φίλον μέγιστον ἀγαθόν –
α’ φασί: Ρ – ποιοι φασί; F ενν. οὗτοι: Υ στο Ρ –
τι φασί; εἶναι, Α στο Ρ F ισχυρίζονται ότι είναι... F άρα ειδικό απαρέμφατο  
δηλ.: Α στο Ρ, ειδικό απαρ.
β’ ποιος εἶναι; F φίλον F σε αιτ., γιατί διαφορετικό από το «οὖτοι», που είναι Υ του φασί, άρα ετεροπροσωπία
δηλ. Υ στο απαρ.: φίλον, σε αιτιατική, γιατί έχουμε ετεροπροσωπία
(μέγιστον αγαθόν: Κ στο Υ του απαρ.)
Σχετικά με τη μετοχή διαπιστώνουμε αν είναι
α’ επιθετική (βοηθά η ύπαρξη άρθρου)
β’ κατηγορηματική (συντάσσεται με συγκεκριμένες κατηγορίες ρημάτων)
γ’ επιρρηματική.
Σε περίπτωση που είναι επιρρηματική διαπιστώνουμε αν είναι:
αιτιολογική (επειδή), χρονική (όταν), υποθετική (αν), εναντιωματική (αν και), τελική (για να – η μετοχή σε χρόνο μέλλοντα)
και, αν δεν ισχύει κάτι από αυτά, τροπική.
Στη συνέχεια διαπιστώνουμε εάν το Υ της έχει και άλλο συντακτικό ρόλο στην πρόταση (F συνημμένη) ή
εάν είναι αποκλειστικά Υ της μετοχής (F σε γενική απόλυτη)
***Να θυμάστε ότι μια μετοχή σε πτώση ονομαστική είναι συνήθως συνημμένη στο Υ του ρήματος.  
***Μία μετοχή σε γενική δεν είναι πάντα απόλυτη. Οφείλουμε να ελέγξουμε το Υ της.
Τα απαρέμφατα και οι μετοχής των κειμένων της ύλης
Απαρέμφατα
Μετοχές
τῷ κιθαρίζειν: έναρθρο απαρ., δοτ. του μέσου, τελικό απαρ.
Υ στο απαρ.: οἱ κιθαρισταί, σε ονομ., γιατί έχουμε ταυτοπρ.
διδάσκοντες: τροπική μτχ., συνημμένη στο Υ του Ρ (τροφός, μήτηρ, παιδαγωγός, πατήρ)
Α στη μτχ.: ειδ. πρ. «ὅτι...ἐστι»
ποιεῖν: Α στο Ρ «πειρῶνται», τελικό απαρ.
Υ στο απαρ.: οἱ κιθαρισταί, σε ονομ., γιατί έχουμε ταυτοπρ.
αὐτούς: Α στο απαρ.
ἡμερωτέρους: Κ στο Α του απαρ.
τὰ γεγραμμένα: επιθ. μτχ., Α στο «ἐννοῶσι»
ἀποδειλιᾶν: Α στο «μὴ ἀναγκάζωνται», τελ. απαρ.
Υ στο απαρ.: οἱ παῖδες, σε ονομ., γιατί έχουμε ταυτοπροσωπία

ὤν: τροπική μτχ., συνημμένη στο Υ του Ρ «ἐσπούδαζε» («Ναυσικύδης»)
ναύκληρος: Κ στο Υ της μτχ. («Ναυσικύδης»)
οἱ κατοικοῦντες: επιθ. μτχ., Υ στο Ρ «ἐπιτηδεύουσι»
πόλεις: Α στη μτχ.
ἐπείγεσθαι: Α στο «λέγουσι», ειδικό απαρ.
Υ στο απαρ.: «οἱ δέ», σε ονομ., γιατί ταυτοπροσωπία
μείναντες: χρονική μτχ., συνημμένη στο Υ του Ρ («ἡμεῖς»)

διαθέοντας: κατηγορηματική μτχ. (βλ. ρ. αισθήσεως σημαντικό καθορῶμεν) με Υ το «ἀνθρώπους»

προσεοικότας: αναφορική μτχ. [μοιάζει με την επιθ., αλλά δεν συνοδεύεται από άρθρο], Υ στη μτχ. «ἀνθρώπους»

ὁρῶντες: α. αιτιολογική μτχ., συνημμένη στο Υ του ρ. «θαυμάζομεν» («ἡμεῖς»)
β. κατηγορηματική μτχ. (επειδή το ρ. «θαυμάζομεν» είναι ρ. ψυχικού πάθους) με Υ το «ἡμεῖς»

οὐ βαπτιζομένους: κατηγορηματική μτχ. (επειδή εξαρτάται από μτχ. ρήματος αίσθησης) με Υ το ενν. «τούτους»

ὑπερέχοντας: κατηγορηματική μτχ. (επειδή εξαρτάται από μτχ. ρήματος αίσθησης) με Υ το ενν. «τούτους»
τῶν κυμάτων: Α στο «ὑπερέχοντας»

ὁδοιποροῦντας: κατηγορηματική μτχ. (επειδή εξαρτάται από μτχ. ρήματος αίσθησης) με Υ το ενν. «τούτους»

παραθέοντες: τροπική μτχ., συνημμένη στο Υ του Ρ (οἱ δέ)

ἀποτρεπόμενοι: χρονική μτχ., συνημμένη στο Υ του Ρ (οἱ δέ)

ἐπευχόμενοι: τροπική μτχ., συνημμένη στο Υ του Ρ (οἱ δέ)
φέρειν: Α στο «οὐχ οἵων ὄντων», τελ. απαρ.
τὰ σκέλη: ενν. Υ στο «φέρειν», σε αιτ., γιατί έχουμε ετεροπροσωπία
τὸ βάρος: Α στο «φέρειν»
διψῶν: τροπική μτχ., συνημμένη στο Υ του ρήματος «παραγίνεται» (ἔλαφος)

πιών: τροπική μτχ., συνημμένη στο Υ του ρήματος (ἔλαφος)

οὐκ ὄντων: αιτιολογική μτχ. (υποκειμενική αιτιολογία λόγω του «ὡς»), συνημμένη στη γενική «τῶν σκελῶν»
οἵων: κατηγορούμενο στο Υ της μτχ. (τῶν σκελῶν)

ἐμπλακέντων: αιτιολογική μτχ., σε γεν. απόλυτη, γιατί το υποκ. της (τῶν κεράτων) δεν έχει άλλο συντ. ρόλο στην πρόταση

μαθών: χρον. μτχ., συνημμένη στο Υ του ρ. (ἔλαφος)
Α στο μαθών: «ὅτι ἦν»

ψέγων: αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο Υ του ρ (ἔλαφος)
Α στο ψέγων: τὰ σῴζοντα (που είναι επιθ. μτχ.)

ἐπαινῶν: αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο Υ του ρ (ἔλαφος)
Α στο ἐπαινῶν: τὰ προδόντα (που είναι επιθ. μτχ.)
αὑτόν: Α στη μτχ. «τὰ προδόντα»
10Α
εἶναι: βλ. παράδειγμα στην αρχή του φυλλλαδίου
τὸ ἐλλεῖπον: επιθ. μτχ.
θεραπεύειν: Α στο «πειρῶνται», τελ. απαρ.
Υ στο απαρ.: ἔνιοι, σε ονομ., γιατί ταυτοπροσωπία
δένδρα: Α στο απαρ.
εὖ πράττοντα: χρον. μτχ., συνημμένη στο Α του ρ.

σφαλλόμενον: χρον.  μτχ., συνημμένη στο Α του ρ.
11Α
άποκτενεῖν: Α στο «προεκήρυξεν», ειδικό απαρ.
Υ στο απαρ.: Ἀλέξανδρος, σε ονομ., γιατί ταυτοπροσωπία
Οὐξίους: Α στο απαρ.
ὁρμηθείς: χρον. μτχ., συνημμένη στο Υ του ρ. «ἐπέρασεν» (Ἀλέξανδρος)

γενόμενος: αιτιολογική μτχ., συνημμένη στο Υ του ρ. «ἀπέθανεν» (ὅς)
καματηρός: Κ στο Υ της μτχ. «γενόμενος»

ξυκαμών, συγκινδυνεύσας: χρονικές μτχ., συνημμένες στο Υ του ρ. «ἀπέθανεν» (ὅς)
Ἀλεξάνδρῳ: Α στις μτχ.

ἀναβαινόμενος: αναφ. μτχ., με Υ το Υ του ρ. «ἀπέθανεν» (ὅς)
πρὸς Ἀλεξάνδρου: ποιητ. αίτιο στη μτχ.

ἐγκεχαραγμένη: αναφ. μτχ., με Υ το «κεφαλή»

ὤν: εναντιωματική μτχ., συνημμένη στο Υ του Ρ (αὐτός)
μέλας: Κ στο Υ της μτχ.

εἰκασμένον: αναφ. μτχ., με Υ το «σῆμα»
14Α
πλάττειν: Α στο «ἐδυνάμην», τελ. απαρ.
Υ στο απαρ: ἐγώ, σε ονομ., γιατί ταυτοπροσωπία
ὅσα: Α στο «πλάττειν»
ὤν: εναντιωματική μετοχή, συνημμένη στο Υ του ρ. «φοβοῦμαι» (ἐγώ)
τοιοῦτος: Κ στο Υ της μτχ.
ἀποθανεῖν: Α στο «ἤθελεν», τελ. απαρ.
Υ στο απαρ.: ὁ λέων, σε ονομ., γιατί ταυτοπροσωπία
ἔχων: χρονική μτχ., συνημμένη στο Υ του ρ. «περιτυγχάνει» (ὁ λέων)
ἀποθνῄσκειν: Υ στο απρόσωπο «δεῖ», τελικό απαρ.
με: Υ στο απαρ., σε αιτ., γιατί ετεροπροσωπία
ὁρῶν: χρονική μτχ., συνημμένη στο Υ του ρ. «ἔφη» (ὁ λέων)

κινοῦντα: κατηγορηματική μτχ. (βλ. ὁρῶν), με Υ το Α του «ὁρῶν» (ενν. τὸν ἐλέφαντα)
τὰ ὦτα: Α στο κινοῦντα

περιπτάντος: αιτιολογική μτχ., σε γενική απόλυτη (με Υ: κώνωπος)

ὄντα: εναντιωματική μτχ., συνημμένη στο «με»
τοσοῦτον – εὐτυχέστερον: Κ στο Υ της μτχ. «ὄντα»



Δεν υπάρχουν σχόλια: